← Blog
Mevzuat8 dk okumaYusuf Taşdemir

Tahsilat Makbuzu Nedir, Nasıl Düzenlenir?

Tahsilat makbuzu, bir alacağın ödendiğini gösteren ve parayı alan tarafın düzenleyip imzaladığı belgedir. Vergi Usul Kanunu'nda sayılan bir vergi belgesi değildir ve faturanın yerine geçmez. Yine de borçlu açısından ödemeyi ispatlamanın temel yoludur. Türk Borçlar Kanunu, borcunu ödeyen kişiye makbuz isteme hakkı tanır. Bu yazıda makbuzun hukuki yerini, faturayla ilişkisini, saklama süresini ve damga vergisi durumunu kanun maddeleri üzerinden birlikte inceleyelim.

Tahsilat Makbuzu Nedir ve Hukuki Niteliği Ne?

Tahsilat makbuzu, alacaklının borçludan aldığı ödemenin tutarını, tarihini ve hangi borca ait olduğunu yazıya döktüğü belgedir. Parayı alan kişi ya da işletme düzenler ve bir nüshasını ödeyene verir.

Hukuki dayanağı vergi kanunlarından çok Türk Borçlar Kanunu'dur. TBK 103. maddeye göre borcunu ödeyen borçlu bir makbuz isteyebilir. Borcun tamamı ödenmişse borç senedinin geri verilmesini ya da iptalini de talep edebilir.

Kısmi ödemede durum biraz farklıdır. Borçlu bu kez makbuz verilmesini ve ödemenin borç senedine işlenmesini isteyebilir. Yani her taksit için ayrı makbuz almak senin hakkındır.

Makbuzun sonuçlarını ise TBK 104 düzenler. Kira veya faiz gibi dönemsel bir ödeme için çekince yazılmadan makbuz verilmişse, önceki dönemler de ödenmiş sayılır. Anaparanın tamamı için verilen makbuz da faizlerin alındığı anlamına gelir.

Konuya vergi açısından baktığında tablo değişir. Vergi Usul Kanunu fatura ve fatura yerine geçen vesikaları tek tek sayar. Bu listede fatura, perakende satış vesikaları, gider pusulası, müstahsil makbuzu ve serbest meslek makbuzu vardır. Tahsilat makbuzu bu belgeler arasında yer almaz.

Bu nedenle tahsilat makbuzu fatura yerine geçmez. Ödemenin yapıldığını gösterir, satışın kendisini belgelemez.

Serbest meslek erbabı için ayrı bir kural var. VUK 236. madde, mesleki faaliyete ilişkin her türlü tahsilat için serbest meslek makbuzu düzenlenmesini zorunlu tutar. Avukat, mali müşavir veya doktor isen genel bir tahsilat makbuzu bu yükümlülüğü karşılamaz.

Tahsilat Makbuzu, Tediye Makbuzu ve Muhasebe Fişlerinden Nasıl Ayrılır?

İki makbuz arasındaki temel fark, belgeyi kimin düzenlediğidir. Tahsilat makbuzunu parayı alan satıcı ya da alacaklı keser. Tediye makbuzunu ise ödemeyi yapan taraf düzenler.

Kısacası tediye makbuzu, yaptığın bir ödemeyi ispatlamak için hazırlanır. Para senden çıktığı için belgeyi de sen düzenlersin.

Muhasebe fişleri ise başka bir işe yarar. Bunlar işletmenin kendi muhasebe kaydını hazırlamak için düzenlenir. Tahsil fişi, kasaya para girişi olduğunda kullanılır. Tediye fişi kasadan para çıkışında devreye girer. Mahsup fişi de kasayı ilgilendirmeyen, tamamı nakit olmayan işlemler içindir.

Pratikte iki belge yan yana çalışır. Müşteriden nakit aldığında ona bir tahsilat makbuzu verirsin. Muhasebede bu giriş, tahsil fişiyle kasaya işlenir.

Tahsilat Makbuzunda Hangi Bilgiler Bulunmalı?

VUK ve TBK, tahsilat makbuzunun şeklini ya da zorunlu bilgilerini düzenlemez. Faturadaki gibi kanunla sayılmış bir içerik listesi yoktur. Aşağıdaki alanlar, ödemeyi sonradan kanıtlayabilmen için önerilen iyi uygulamadır.

Örnek bir makbuzu yukarıdan aşağıya düşün. En üstte düzenleyen işletmenin unvanı, adresi ve vergi numarası yer alır. Hemen yanında makbuzun seri ve sıra numarası ile düzenlenme tarihi bulunur.

Orta bölümde ödemeyi yapan kişinin adı ya da unvanı yazılır. Ardından tahsil edilen tutar hem rakamla hem yazıyla gösterilir. İki yazım birbirini tuttuğunda sonradan tutar tartışması çıkma ihtimali azalır.

Sonraki satır, ödemenin hangi borca ait olduğunu açıklar. Burada fatura numarasını ve tarihini yazman işini kolaylaştırır. TBK 101'e göre borçlu bildirimde bulunmaz ve hemen itiraz etmezse, ödeme makbuzda gösterilen borç için yapılmış sayılır.

Ödeme şekli de ayrı bir alan olmalı. Nakit, çek ya da senet yazıp çekin numarasını ve bankasını eklersin. En altta parayı teslim alanın adı, imzası ve varsa kaşesi bulunur.

Makbuzu iki nüsha düzenlemek yaygın bir uygulamadır. Bir nüsha ödeyene verilir, diğeri sende kalır.

Tahsilat Makbuzu Ne Zaman Kullanılır?

En sık kullanım alanı, faturası önceden kesilmiş bir alacağın elden tahsilidir. Müşteri borcunu nakit ya da çekle ödediğinde tahsilat makbuzu bu ödemeyi kayda geçirir.

Kısmi ödemeler ikinci önemli alandır. Taksitle ödeyen bir müşteriye her ödemede ayrı makbuz verirsin. Böylece kalan borç her an iki taraf için de açıktır.

Kapora ve avans alımlarında da makbuz sık kullanılır. Henüz mal teslim edilmemiş ya da hizmet verilmemişse, alınan para ve amacı makbuzda açıkça yazılmalıdır. Faturanın ne zaman düzenleneceğini ise mali müşavirinle netleştirmen gerekir.

Kira, aidat veya dönemsel hizmet bedelleri de bu kapsamda sayılabilir. Burada TBK 104 özellikle önemlidir. Çekince yazmadan verdiğin bir makbuz, önceki dönemlerin de ödendiği sonucunu doğurabilir. Eski bir borç devam ediyorsa makbuza bunu not düş.

Banka havalesi veya EFT ile gelen ödemelerde banka kaydı zaten oluşur. Ayrıca VUK mükerrer 257. madde, Bakanlığa belirli tahsilat ve ödemelerin banka belgeleriyle ispatını zorunlu tutma yetkisi verir. Bu zorunluluğa uymayan her iki tarafa da VUK mükerrer 355. madde uyarınca, her işlem için işlem tutarının yüzde 10'u oranında özel usulsüzlük cezası kesilir. Ceza, maddede yazılı asgari tutarlardan az olamaz.

Zorunluluğun kapsamı ve tutar sınırı Bakanlık düzenlemeleriyle belirlenir. O yüzden büyük bir nakit tahsilattan önce güncel sınırı mali müşavirine sor.

Fatura ile İlişkisi Nasıl Kurulur?

Fatura ve makbuz farklı soruları cevaplar. VUK 229'a göre fatura, satılan mal veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı gösterir. Makbuz ise bu borcun ödendiğini kanıtlar.

Doğru sıra genellikle önce fatura, sonra makbuzdur. VUK 231'e göre fatura, malın teslimi ya da hizmetin yapıldığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde düzenlenir. Bu süre içinde düzenlenmeyen fatura hiç düzenlenmemiş sayılır.

Makbuz faturanın yerini tutmadığı için fatura kesme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Parayı makbuzla alıp faturayı hiç düzenlememek, vergi açısından eksik belge demektir. Makbuza fatura numarasını yazmak ise iki belgeyi birbirine bağlar.

Gider tarafında da aynı mantık geçerli. VUK 227, üçüncü kişilerle yapılan işlemlere ait kayıtların belgeyle ispatını zorunlu tutar. Mal ve hizmet alımlarında bu ispat, kural olarak fatura ya da fatura yerine geçen vesikalarla yapılır.

Bir satıcıdan aldığın tahsilat makbuzu bu vesikalar arasında sayılmadığı için tek başına gider belgesi olarak kullanılmaz. Kamu kurumlarının kendi mevzuatlarına göre düzenlediği makbuzlar gibi istisnalar için mali müşavirine danış. Üstelik VUK 232, tüccarlara aldıkları mal ve hizmet için fatura istemek ve almak yükümlülüğü getirir. Ödediğin bir tutar için sadece makbuz aldıysan, satıcıdan faturayı da iste.

Saklama Süresi ve Damga Vergisi Nasıl İşler?

Saklama süresi için iki kanuna bakman gerekir. VUK 253, defter tutanların defterlerini ve kanunda sayılan vesikaları beş yıl saklamasını ister. Süre, ilgili yılı izleyen takvim yılının başından itibaren işler.

TTK 82 ise her tacirin, defter kayıtlarının dayandığı belgeleri on yıl saklamasını öngörür. Bu süre, belgenin oluştuğu takvim yılının bitişiyle başlar. Makbuz kasa kaydına dayanak oluyorsa bu kapsamda değerlendirilir.

İki süre farklı olduğu için tacir isen uzun olanı, yani on yılı esas alman iki yükümlülüğü birlikte karşılar. TTK, belgelerin görüntü veya veri taşıyıcılarında saklanmasına da şartlı olarak izin verir. Şartlardan biri, kayıtlara saklama süresi boyunca her an ulaşılabilmesidir.

Damga vergisinde ise DVK 1. madde esas alınır. Buna göre yalnızca kanuna ekli (1) sayılı tabloda yazılı kâğıtlar damga vergisine tabidir. Tablodaki makbuzlar başlığı dört grup sayar.

Bunlar resmi dairelere mal ve hizmet alımı nedeniyle verilen makbuzlar, maaş, ücret, aidat ve benzeri hizmet karşılığı alınan paralar için verilen makbuzlar, ödünç para makbuzları ve icra dairesi makbuzlarıdır. Makbuza borç taahhüdü veya ibra gibi ek hükümler yazarsan belge başka bir başlık altında vergiye girebilir. Özel kişiler arasında bir satış bedelinin tahsili için verilen tahsilat makbuzu bu listede yer almaz.

Dikkat etmen gereken nokta, ödünç para ilişkisidir. Ödünç alınan para için verilen makbuz, tabloda açıkça sayılan belgelerdendir. Oranı ve uygulamayı mali müşavirinle kontrol et.

Kontrol Listesi: Makbuzu Vermeden Önce Neye Bakmalısın?

Makbuzu imzalayıp teslim etmeden önce şu adımları sırayla kontrol et. 1) Tahsilatın dayandığı fatura düzenlendi mi ve numarası makbuzda yazıyor mu? 2) Tutar rakamla ve yazıyla aynı mı? 3) Ödeyenin adı ya da unvanı eksiksiz mi? 4) Ödeme şekli belli mi, çekse numarası ve bankası yazılı mı? 5) Kısmi ödemeyse kalan borç ya da çekince notu düşüldü mü? 6) Seri ve sıra numarası önceki makbuzu takip ediyor mu? 7) İmza ve kaşe tamam mı, ikinci nüsha sende kaldı mı?

Serbest meslek erbabı isen önce serbest meslek makbuzu yükümlülüğünü düşün. Ödünç para söz konusuysa damga vergisini ayrıca sor.

Sık Yapılan Hatalar Neler?

İlk hata, tahsilat makbuzunu fatura sanmaktır. Makbuzla para alıp faturayı unutmak, satış tarafında belge eksikliği yaratır.

İkinci hata, alış tarafında yalnızca makbuzla yetinmektir. Ödediğin bir tutar için satıcıdan fatura almazsan, bu harcamayı belgelemekte zorlanırsın.

Üçüncü hata, dönemsel ödemelerde çekince yazmamaktır. TBK 104 nedeniyle önceki dönemler ödenmiş sayılabilir. Eski bir kira borcunu tahsil ederken bu karineyle karşılaşabilirsin.

Dördüncü hata, ödemenin hangi borca ait olduğunu boş bırakmaktır. Birden fazla borcun olduğu ilişkilerde bu boşluk mahsup tartışmasına yol açar. TBK 102, böyle bir belirsizlikte ödemenin muaccel borç için yapılmış sayılacağını söyler.

Beşinci hata, makbuz koçanını ya da dijital kopyayı erken atmaktır. Saklama süresi dolmadan yok edilen belge, bir uyuşmazlıkta elini zayıflatır.

Son hata, banka ile tevsik edilmesi gereken tutarları elden almaktır. Bu durumda elinde makbuz olsa bile özel usulsüzlük cezası riski doğabilir.

Zamankaybı Belge Takibini Nasıl Kolaylaştırıyor?

Zamankaybı, gider tarafındaki fiş ve faturaları düzenlemene yardım eder. Makbuz düzenlemez ve alacak takibi yapmaz. Bunu baştan bilmen, aracı doğru yerde kullanmanı sağlar.

Uygulama, yüklediğin belgenin fotoğrafından tarih, tutar, KDV, matrah, satıcı ve kategori bilgisini otomatik okur. Okunan bilgi masraf defterine işlenir. Tanınan belge tipleri fiş, fatura, e-arşiv fatura ve çektir.

Tahsilat makbuzu için ayrı bir belge tipi bulunmuyor. Bu yüzden önerilen yol basittir. Ödediğin bir tutar için aldığın faturayı Zamankaybı'na yüklersin, makbuzu da yanında saklarsın.

Belgeler mükellef bazında ayrılır. Mali müşavir isen her müşterinin belgesi kendi mükellef kaydı altında kalır. Onay akışıyla da kayıtları gözden geçirip onaylayabilirsin.

Dönem sonunda verileri Excel veya PDF olarak dışa aktarabilirsin. Luca ve Defter-Beyan uyumlu dışa aktarım da mevcut. Google Play'deki mobil uygulamayla belgeyi aldığın anda fotoğraflayabilirsin.

Tahsilat Makbuzu Hakkında Sık Sorulan Sorular

Tahsilat makbuzu fatura yerine geçer mi?

Hayır. VUK fatura yerine geçen vesikaları sayar ve tahsilat makbuzu bunların arasında yoktur. Makbuz yalnızca ödemenin yapıldığını gösterir.

Tahsilat makbuzu ile tediye makbuzu arasındaki fark nedir?

Fark, belgeyi düzenleyen taraftadır. Parayı alan tahsilat makbuzunu, parayı ödeyen ise tediye makbuzunu düzenler.

Tahsilat makbuzu damga vergisine tabi midir?

DVK'ya göre yalnızca (1) sayılı tablodaki kâğıtlar vergiye tabidir. Özel kişiler arasında bir satış bedelinin tahsili için verilen makbuz bu tabloda sayılmaz. Ödünç para makbuzları ise tabloda yer alır.

Tahsilat makbuzunu ne kadar süre saklamalıyım?

VUK 253 beş yıl, TTK 82 ise tacirler için on yıl öngörür. Tacir isen on yılı esas alman iki kuralı birlikte karşılar.

Ödeme yaptığım kişi makbuz vermezse ne yapabilirim?

TBK 103, borcunu ödeyen borçluya makbuz isteme hakkı tanır. Bu hakkı yazılı olarak hatırlatabilir, ödemeyi banka üzerinden yaparak iz bırakabilirsin.

Tahsilat Makbuzu: Beş Maddede Özet

1) Tahsilat makbuzu ödemenin yapıldığını gösterir ve TBK 103 borçluya makbuz isteme hakkı verir.

2) VUK'ta sayılan bir vergi belgesi değildir, faturanın yerine geçmez; ticari bir satıcıdan alınan makbuz tek başına gider belgesi sayılmaz.

3) Doğru sıra önce fatura, sonra makbuzdur. Makbuza fatura numarasını yaz.

4) Saklamada VUK beş, TTK on yıl öngörür. Tacir isen on yılı esas al.

5) Özel kişiler arasındaki satış tahsilatı için verilen makbuz DVK tablosunda sayılmaz, ödünç para makbuzu ise sayılır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumun için mali müşavirine danış.

Bu yazı yapay zeka desteğiyle hazırlanmış, Zamankaybı ekibi tarafından kontrol edilmiştir.

Fiş taramaya kart girmeden başla

İlk 3 fişi ücretsiz taratabilirsin.

Ücretsiz dene →