Geçici Vergi Nedir? 2026 Rehberi

Geçici Vergi Nedir?

Gelir vergisi ve kurumlar vergisi yıllık vergilerdir. Yine de devlet, vergiyi yıl sonunu beklemeden parça parça tahsil etmek ister. Geçici vergi bu ihtiyaçtan doğar. Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 120. maddesine göre ticari kazanç sahipleri ile serbest meslek erbabı, cari yılın gelir vergisine mahsup edilmek üzere üçer aylık dönem kazançları üzerinden geçici vergi öder. Kurumlar için aynı esas, Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 32. maddesinde yer alır.

Kısacası bu ödeme ayrı ve ek bir vergi değildir. Yılın vergisine yapılan bir ön ödemedir. Ayrıca matrah sadece o üç ayın kazancı değildir. Hesaplama, yılbaşından ilgili dönemin sonuna kadar biriken kazanç üzerinden yapılır. Önceki dönemler için beyan edilen geçici vergi bu hesaptan düşülür.

Matrahı bulurken Vergi Usul Kanunu'nun değerleme hükümleri ile Gelir Vergisi Kanunu'ndaki indirim ve istisnalar dikkate alınır. Bunun yanında dönem sonundaki mal mevcudu, istenirse sadece kayıtlar üzerinden tespit edilebilir. Yani her çeyrek sonunda fiili sayım yapmak zorunda değilsin.

Kimler Geçici Vergi Öder, Kimler Ödemez?

Kanun, yükümlülüğü kazanç türüne bağlar. Buna göre geçici vergi ödeyenler üç ana gruptur. Birinci grup, ticari kazancını bilanço esasına veya işletme hesabı esasına göre tespit eden gerçek kişilerdir. Market, kafe, nakliye ya da e-ticaret işi yapan bir şahıs şirketi sahibi genellikle bu gruptadır. İkinci grup serbest meslek erbabıdır; avukat, doktor, mimar, mali müşavir ve danışman gibi meslek sahipleri bu kapsama girer. Üçüncü grup ise limited ve anonim şirketler gibi kurumlar vergisi mükellefleridir.

Öte yandan herkes geçici vergi ödemez. Gelir Vergisi Genel Tebliği, yükümlüleri sayarken basit usulde vergilendirilenleri açıkça hariç tutar. Kazancı basit usulde belirlenen esnaf geçici vergi beyannamesi vermez. Bunun yanında kanun bu yükümlülüğü ticari kazanç ve serbest meslek kazancına bağladığı için yalnızca ücret veya kira geliri elde eden kişiler kapsam dışında kalır. Sadece maaş alan bir çalışan ya da tek geliri kira olan bir ev sahibi geçici vergi ödemez.

Ayrıca bazı kazançlar matraha girmez. Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinden doğan kazançlar ile noterlik görevinden doğan kazançlar matraha dahil edilmez. İşi bıraktıysan, işin bırakıldığı dönemi izleyen dönemler için geçici vergi ödenmez.

Geçici Vergi Dönemleri ve 2026 Tarihleri Neler?

Yıl, üçer aylık dört döneme ayrılır. Birinci dönem Ocak-Mart, ikinci dönem Nisan-Haziran, üçüncü dönem Temmuz-Eylül, dördüncü dönem ise Ekim-Aralık aylarını kapsar. Kanuna göre hesaplanan geçici vergi, dönemi izleyen ikinci ayın 17'sine kadar ödenir. Uygulamada beyanname de aynı gün sonuna kadar verilir. Son gün hafta sonuna denk gelirse süre izleyen ilk iş gününe kayar.

Dördüncü dönemin geçmişi biraz karışıktır. 7338 sayılı Kanun, 2022 yılından itibaren dördüncü dönem beyannamesini kaldırmıştı. Daha sonra 19 Aralık 2025'te yayımlanan 7566 sayılı Kanun, mükerrer 120. maddedeki "ilk dokuz ayı için belirlenen" ifadesini metinden çıkardı. Bu değişiklik 1 Ocak 2025'ten itibaren başlayan dönemlere uygulanır. Sonuç olarak dördüncü dönem yeniden yürürlüğe girdi.

2026 takvimini şöyle özetleyebiliriz. Birinci dönemin beyanı Mayıs, ikinci dönemin beyanı Ağustos ayında yapıldı. Üçüncü dönem için kanuni son gün 17 Kasım 2026 Salı. Dördüncü dönemin beyan ve ödemesi ise 17 Şubat 2027 Çarşamba gününe kadar yapılacak. Öte yandan Gelir İdaresi zaman zaman süre uzatır. Örneğin 2024 yılının üçüncü dönemi için son gün 18 Kasım'dan 22 Kasım'a uzatılmıştı. Bu yüzden son haftada GİB duyurularını takip etmen faydalı olur.

Geçici Vergi Oranı Kaç ve Nasıl Hesaplanır?

Gelir vergisi mükellefleri için oran, Gelir Vergisi Kanunu'nun 103. maddesindeki tarifenin ilk dilimine uygulanan orandır. Bu oran %15'tir. Kurumlar için ise cari dönemin kurumlar vergisi oranı geçerlidir. Genel oran, Kurumlar Vergisi Kanunu'na göre %25'tir. Bankalar, sigorta şirketleri ve benzeri bazı finans kuruluşlarında oran %30 olarak uygulanır. Ayrıca yurt içi asgari kurumlar vergisi kuralı (%10) geçici vergi dönemlerinde de uygulanır.

Hesaplama adım adım şöyle işler. 1) Yılbaşından dönem sonuna kadar olan kümülatif kazancı bul. 2) Varsa indirim ve istisnaları düş. 3) Kalan matraha oranı uygula. 4) Aynı yılın önceki dönemleri için beyan edilen tutarı çıkar. 5) Dönem içinde senden kesilen gelir vergisi tevkifatı varsa onu da mahsup et.

Basitleştirilmiş bir örnek üzerinden gidelim. Bilanço esasına göre defter tutan bir şahıs işletmesi düşün. İşletmenin Ocak-Mart kazancı 150.000 TL olsun. Birinci dönemde 150.000 x %15 = 22.500 TL geçici vergi hesaplanır. Haziran sonunda kümülatif kazanç 400.000 TL'ye çıksın. İkinci dönemde toplam tutar 400.000 x %15 = 60.000 TL olur; önceki 22.500 TL düşülünce ödenecek tutar 37.500 TL'dir. Eylül sonunda kazancın 600.000 TL olduğunu varsayalım. Üçüncü dönemde toplam 90.000 TL hesaplanır, önceki 60.000 TL çıkarılır ve 17 Kasım'a kadar 30.000 TL ödenir.

Aynı kazancı bir limited şirket elde etseydi oran %25 olacaktı. Bu durumda Eylül sonu itibarıyla toplam hesaplanan tutar 150.000 TL olurdu. Örnekteki rakamlar yuvarlaktır. Gerçek hesapta kanunen kabul edilmeyen giderler, istisnalar ve geçmiş yıl zararları sonucu değiştirir.

Yıllık Beyannamede Mahsup Nasıl Yapılır?

Yıl boyunca ödediğin geçici vergi kaybolmaz. Kanuna göre bir önceki takvim yılında tahakkuk ettirilip tahsil edilen geçici vergi, yıllık beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilir. Kurumlar açısından da ödeme, cari dönemin kurumlar vergisine mahsup edilmek üzere yapılır. Dikkat etmen gereken nokta şu: mahsup için verginin tahakkuk etmesi yetmez, ödenmiş olması gerekir.

Peki yıllık vergin, ödediğin geçici vergiden az çıkarsa ne olur? Kanun bu durumda bir sıra öngörür. Önce mahsup edilemeyen tutar, diğer vergi borçlarına mahsup edilir. Bu mahsuplardan sonra hâlâ bir tutar kalırsa, o yılın sonuna kadar yazılı olarak talep etmen halinde sana iade edilir.

Buradaki süre kritiktir. Örneğin 2026 yılına ait ödemeler, 2027 yılında verilecek yıllık beyannamede mahsup edilir. İade talebini ise 2027 yılı bitmeden yazılı olarak yapman gerekir. Ayrıca kanun, mahsup süresi geçtikten sonra kesinleşen geçici vergilerin terkin edileceğini, ancak gecikme faizi ve cezanın tahsil edileceğini belirtir. Yani ödemeyi atlayıp yıl sonunu beklemek borcu tamamen ortadan kaldırmaz.

Geçici Vergi Beyannamesi İçin Neleri Kontrol Etmelisin?

Beyanname tarihine birkaç gün kala aceleyle çalışmak hata riskini artırır. Mali müşavirine eksiksiz bir dosya iletmek için şu kontrolleri yapabilirsin. 1) Dönemin tüm satış faturalarının ve e-arşiv kayıtlarının sisteme girdiğini kontrol et. 2) Alış fişlerini ve faturalarını eksiksiz topla; cüzdanda ya da araçta unutulan fişleri ayıkla. 3) Her belgenin tarihinin doğru döneme düştüğünü teyit et. 4) Kanunen kabul edilmeyen gider niteliğindeki harcamaları ayrıca işaretle. 5) KDV'si indirilemeyecek belgeleri belirle. 6) Dövizli alımların TL karşılığını belgeyle birlikte not et. 7) Dönem içinde senden kesilen stopaj tutarlarını belgeleriyle hazırla. 8) Dönem sonu mal mevcudunu kayıtlardan ya da sayımla netleştir. 9) Önceki dönemlerde beyan ettiğin geçici vergi tutarlarını ve ödeme dekontlarını yanına koy.

Bu listeyi her çeyrek sonunda tekrarlarsan son gün telaşı büyük ölçüde azalır. Bunun yanında mali müşavirin de dosyanı daha hızlı inceler.

Geçici Vergide Sık Yapılan Hatalar Neler?

Mükelleflerin sık düştüğü hata, vergiyi sadece son üç ayın kazancı üzerinden hesaplamaktır. Oysa hesaplama yılbaşından itibaren kümülatif yapılır ve önceki dönemler düşülür. İkinci yaygın hata, eksik belgeyle beyanname vermektir. Kaybolan bir alış fişi gider olarak yazılamaz ve kazancın olduğundan yüksek görünür.

Üçüncü hata, kazancı olduğundan düşük göstermektir. Kanuna göre incelemelerde geçmiş dönemlere ait geçici verginin %10'u aşan tutarda eksik beyan edildiği tespit edilirse, eksik kısım için re'sen veya ikmalen tarhiyat yapılır. Gelir Vergisi Genel Tebliği, bu tarhiyata vergi ziyaı cezası ve gecikme faizinin de uygulanacağını belirtir. Kanun %10'a kadar sapmaya geçici vergi tarhiyatı öngörmese de bu sınırı tahmini rakam yazmak için kullanmamalısın.

Dördüncü hata, geçici vergi ödemesini geciktirmektir. Yıllık beyannamede yalnızca ödenmiş tutarlar mahsup edilir; ödenmemiş geçici vergi yıl sonunda vergini azaltmaz. Beşinci hata ise iade hakkını unutmaktır. Mahsup edilemeyen tutar için yazılı talep süresini kaçırırsan iade imkânını kaybedebilirsin. Son olarak süre uzatımını kendi başına varsayma; uzatmalar Vergi Usul Kanunu sirküleriyle duyurulur.

Zamankaybı Geçici Vergi Hazırlığını Nasıl Kolaylaştırıyor?

Geçici vergi hesabını mali müşavirin yapar. Zamankaybı ise bu hesabın dayandığı belgeleri düzenli tutmana yardım eder. Uygulama vergi hesaplamaz ve beyanname vermez; işi, fiş ve fatura verisini dönem bazında hazır hale getirmektir.

Fişin fotoğrafını çektiğinde tarih, tutar, KDV, matrah ve kategori otomatik olarak okunur. Böylece dönem sonunda yüzlerce fişi elle yazmak zorunda kalmazsın. Birden fazla işletmeyle çalışıyorsan fişler mükellef bazında ayrılır; bu yapı, çok sayıda müşterisi olan mali müşavirler için pratiktir. Ekip üyelerinin yüklediği fişler de onay akışından geçer, böylece kontrol sende kalır.

Çeyrek sonu geldiğinde Fişler sayfasındaki tarih kısayolları işini hızlandırır. "Geçen Çeyrek" seçeneğiyle Temmuz-Eylül dönemini tek tıkla filtreleyebilirsin; Raporlar sayfasında aynı aralığı "Özel" tarih seçimiyle belirleyebilirsin. Ardından listeyi Excel, CSV ya da PDF olarak alabilir, Luca ve Defter-Beyan uyumlu biçimde dışa aktarabilirsin.

Bunun yanında KKEG ve KDV indirilemez işaretleri, kontrol listesindeki iki maddeyi doğrudan karşılar. Dövizli fişler TCMB kuruyla TL'ye çevrilir. Mobil uygulama Google Play'de olduğu için fişi aldığın anda kaydetmen mümkün.

Geçici Vergi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Geçici Vergi: Beş Maddede Özet

Birinci madde: Geçici vergi, yılın gelir veya kurumlar vergisine yapılan üç aylık bir ön ödemedir. İkinci madde: Bilanço ve işletme esasındaki ticari kazanç sahipleri, serbest meslek erbabı ve kurumlar öder; basit usuldeki esnaf ödemez. Üçüncü madde: Beyan ve ödeme dönemi izleyen ikinci ayın 17'sine kadar yapılır; 2026 üçüncü dönemi için kanuni son gün 17 Kasım 2026. Dördüncü madde: Oran gelir vergisi mükelleflerinde %15, kurumlarda genel olarak %25'tir ve hesap kümülatif yapılır. Beşinci madde: Ödenen tutar yıllık beyannamede mahsup edilir, kalan kısım için yıl sonuna kadar yazılı iade talebi gerekir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumun için mali müşavirine danış.